Yıldız Teknik Üniversitesinde Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi bölümünde öğretim üyesi olan Eray Yılmaz’la değişen dünyada tarih öğreniminin nasıl olması gerektiği üzerine konuştuk. Sadece tarih öğrenmekle değil, genel olarak öğrenmekle sorunumuz olduğu tespitini yapan Eray Yılmaz’dan, tarih öğrenmek için okuyabileceğimiz yazarların listesini almayı da unutmadık. 

Sanem Güven

Tarih deyince uçsuz bucaksız bir evren düşünüyoruz ve korkuyoruz. Bu korkuyu nasıl yenebiliriz? Tarih öğrenmek gerçekten çok mu zor?

Tarih, şüphesiz sonsuz bir geçmiş. Öğrenmek ve kavramak için tarihî araştırmalar, çeşitli sınıflar altında toplanır. Söz gelimi siyasi tarih, düşünce tarihi, çocukluk tarihi, edebiyat tarihi, kadın ve kadınlık tarihi vs. Tarih araştırmalarını okumak ve ilgi duyduğunuz bir alanı öğrenmek korkusu, aslında bir öğrenme korkusu veya tembelliğidir. Tarih, edebiyat veya matematik öğrenmek her şeyden önce sabır, azim ve cesaret ister. Dolayısıyla tarihi ayrı bir yere konumlamıyorum.  

Eleştirel ve sorgulayıcı bir öğrenme, tüm öğrenme süreçlerinin temelidir.

2008’den beri Yıldız Teknik Üniversitesi Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi bölümünde öğretim görevlisisiniz. Kendimden yola çıkarak söylüyorum, hâlâ yakın tarihimizi iyi bilmiyorum. Sizin öğrencileriniz okula geldiğinde ne durumda oluyor? Yakın tarihimizi iyi biliyorlar mı? Sizce tarih nasıl öğretilmeli?

Çocuklar üniversiteye geldiğinde, belki tarihî dönüm noktalarını, tarihî olayları biliyor ama üzülerek söylüyorum; öğrenmeyi bilmiyorlar. Öğrenen, anlayan, kavrayan, karşılaştıran; kısaca eleştirel ve sorgulayıcı bir zihin dünyaları yok. İlkokuldan itibaren kendilerine verilenleri ezberliyor ve ders geçiyorlar. Ezber yorgunu oluyor, tarih derslerinden ve sanırım tüm derslerden nefret ediyorlar. Dolayısıyla sorun çok daha temel bir sorun. Türkiye’nin öğrenme sorunu var.  Anlama, kavrama, tartışma, takım çalışması yapma, bir meseleyi farklı kaynaklardan okuma, serinkanlı düşünme, ezberi hayatla karşılaştırma sorunu var! Bilgi edinmek tüm sorunların en sonunda yer alıyor. Belki bilgi vitrinde öne çıkıyor ama sorunun temelinde öğrenme süreci yer alıyor. Dikkat edin öğretme değil, öğrenme süreci. 

Artık 19. yüzyılın kavramlarını bırakıp öğretmeye değil, öğrenmeye odaklanmalıyız. 

Birlikte öğrenmeye, tartışmaya, okumaya, takım çalışması yapmaya ihtiyacımız var. Öğrenme karşıdan yüklenen değil ancak kişinin kendi kendine gerçekleştirebileceği bir süreçtir. Bu süreçte öğretmen ancak bir kılavuz veya bir rehber olabilir.       

Tarih Öğrenimi, Dünün Değil Bugünün Sorunlarını Öğrenmek ve Tartışmakla Başlar 

Günümüzde tarih öğrenmenin çok farklı yolları var. Hangi dönem olduğundan bağımsız, tarih öğrenmek isteyenlere ne tavsiye edersiniz? Kitaplar iyi bir seçenek mi, yoksa yeni jenerasyonlara farklı alternatifler mi sunmak gerekir?

Tarih öğrenmek ancak ve sadece iyi tarihçileri okumak, iyi felsefecileri, iyi edebiyatçıları takip etmek, iyi yönetmenleri seyretmekle mümkündür. Somut tarihi öğrenmek, tarihî sorunlarla veya başarılarla bugün arasında bağlar kurmayı gerektirir. Tarih öğrenimi, dünün değil daha çok bugünün sorunlarını düşünmek ve tartışmakla başlar. Dolayısıyla doğru bir bilinç ve zihinsel kurguyla tarih araştırmaları yapmak ve ilgili tarihi öğrenmek mümkün.

Okuma serüveniniz nasıl gelişti? İyi bir okur musunuz? İşiniz gereği çok okumanız gerekiyor mu?

Mecburen okurum. Daha doğrusu okuma hastalığından muzdaribim.   Okumaktan daha çok keyif aldığım bir alışkanlığım yok! Belki bir de yürümek, yürürken düşünmek… Hayatım kitapların arasında geçiyor, bundan çok memnunum. Okumanın tüm zihni çalıştırdığını düşünüyorum ama söylediğim gibi doğru bir zihinle okunursa… Bu da ancak sabır, azim ve cesaretle mümkün. 

Tarih Araştırmalarında “Objektiflik” Çocukça Bir İfade

Tarih yazımında yazanın bakış açısı ve yorumları ister istemez devreye giriyor. Bu durumda okuduklarımızda tam bir objektiflik mümkün görünmüyor.  Peki biz tarih kitaplarını nasıl seçeceğiz?

Objektiflik ancak tarihî yöntem söz konusu olduğunda tartışılabilir. Yoksa objektiflik çocukça bir ifade. Tarih araştırmaları siyasi görüşlerinizle doğrudan ilgilidir. Nasıl düşünüyor, nasıl yaşıyorsanız, dünyadan ve hayattan ne bekliyorsanız, insan kavrayışınız neyse, toplumsal sınıflara nasıl yaklaşıyorsanız, tarihi de o şekilde yazar ve okursunuz.  

Özellikle sizin uzmanlık alanınızda olmak üzere, bize önereceğiniz yazarları ve kitapları da duymak isteriz.

Geç Osmanlı, Cumhuriyet Tarihi, Alevilik-Bektaşilik, Türkiye Sol Tarihi üzerinde çalışıyorum. Bir iki kitap önermek çok zor doğrusu, dönem dönem takılıp kaldığım veya bir çırpıda okuduğum bir dünya kitap var. Ama kitaplığımda ayrı bir yeri olan yazarlardan Platon, Aristoteles, Ömer Naci Soykan, Afşar Timuçin, Sevgi Soysal, E.P. Thompson, F. Engels, K. Marx, Halil İnalcık, Taner Timur, Mete Tuncay, Tanıl Bora, Edhem Eldem, Akşin Somel, Feroz Ahmad, Eric Jan Zürcher ve Suavi Aydın’ı sayabilirim.

Eray Yılmaz Kimdir?

1979’da İstanbul’da doğdu. 2002’de Mimar Sinan Üniversitesi, Tarih bölümünden mezun oldu. Yıldız Teknik Üniversitesi, Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi bölümünde “Şevket Süreyya Aydemir, Tarih ve Devlet Anlayışı” isimli yüksek lisans tezini Prof. Dr. Taner Timur’un danışmanlığında 2007’de; aynı bölümde “Türkçe Çocuk Gazetelerinde Osmanlı Kimliği, Ahlak, İlim, Dil, Tarih ve Coğrafya (1869-1908)” adlı doktora tezini 2015’te tamamladı.Eray Yılmaz, 2004’den beri öğretim görevlisi kadrosuyla Yıldız Teknik Üniversitesi, Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi bölümünde çalışmakta, Osmanlı-Türk kimliği, Alevilik-Bektaşilik, Türkiye sol tarihi konularında incelemeler yapmaktadır.

Doktora Tezi İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları tarafından “Türkçe Çocuk Gazetelerinde Osmanlı Kimliği, Ahlak, İlim, Dil, Tarih ve Coğrafya (1869-1908)” adıyla kitaba dönüştürülmüştür. 

Eray Yılmaz’, İletişim Yayınları’ndan 2020 yılında basılan “Veli Yılmaz (1950-1993) Devrimci Gazeteci“ isimli kitabında, dünyada 748 yıl ile en uzun süre hapis cezası almış, hayatını devrime adamış devrimci bir gazetecinin hayatını anlatmıştır. 

Diğer Uzman Görüşleri kategorisi röportajlarını okumak için tıklayın.